Bu yaygın mutfak gıdası, kreatinin sonuçları endişe yarattığında zayıflamış böbreklerin desteklenmesine yardımcı olabilir.

 

Yüksek kreatinin düzeyi, sıradan yiyecekleri bile endişe verici hale getirebilir. Bir anda her lokma şüpheli görünmeye, her atıştırmalık bir hata gibi hissettirmeye başlayabilir ve bu kaygı tüm gününüzü kaplayabilir. Özellikle neyin vücudunuz için güvenli olduğunu tam olarak bilemeden beslenmeye devam etmeniz gerektiğinde, bu stres oldukça yorucu olabilir.

İyi haber şu ki, böbrek sağlığını destekleyen bir beslenme düzeninin aşırı kısıtlayıcı, tatsız veya uygulanması zor olması gerekmez. Günlük hayatta kolayca bulunabilen ve daha düşük sodyum içeren, daha dengeli öğünler hazırlamanıza yardımcı olabilecek çeşitli yiyecekler vardır. Yazının sonunda ise bu beslenme düzenini uygulamayı çok daha kolay hale getirebilecek basit bir 7 günlük yöntem ele alınıyor.

Yüksek kreatinin düzeyi neden bu kadar endişe verici olabilir?

Kreatinin, kasların normal faaliyetleri sonucunda doğal olarak oluşan bir atık maddedir. Sağlıklı böbrekler kreatinini kandan uzaklaştırır. Bu nedenle yüksek kreatinin düzeyi, bazı durumlarda böbrek fonksiyonlarında azalma olabileceğine işaret edebilir.

Ancak yalnızca kreatinin değeri, kişinin genel sağlık durumunun tamamını göstermez.

Araştırmalar, kreatinin düzeyinin çeşitli nedenlerle yükselebileceğini göstermektedir. Bunlar arasında:

• susuz kalma;

• çok yoğun fiziksel aktivite;

• kan testinden önce çok fazla et tüketmek;

• bazı ilaçlar;

• kreatin takviyeleri

yer alabilir.

Bu nedenle doktorlar genellikle kreatinin düzeyini eGFR (tahmini glomerüler filtrasyon hızı), idrar testleri, önceki test sonuçları ve kişinin genel sağlık öyküsüyle birlikte değerlendirir.

Asıl amaç, tek bir mucizevi yiyecekle laboratuvar sonucundaki kreatinin değerini düşürmek değildir. Amaç; her gün sürdürülebilecek, böbrek sağlığını ve kan basıncının kontrolünü destekleyen, aynı zamanda günlük yaşamınıza uyum sağlayan bir beslenme düzeni oluşturmaktır.

Böbrek dostu bir beslenme düzenine uygun 8 günlük yiyecek

Aşağıdaki yiyecekler bir tedavi değildir.

Bunun yerine, kolay bulunabilmeleri, farklı şekillerde kullanılabilmeleri ve birçok işlenmiş gıdaya kıyasla porsiyonlarının daha kolay kontrol edilebilmesi nedeniyle böbrek sağlığını destekleyen beslenme düzenlerinde pratik seçenekler olarak değerlendirilebilir.

1. Karnabahar

Karnabahar, potasyum alımının daha yakından takip edilmesi gereken durumlarda yararlı bir seçenek olabilir.

Karnabahar genellikle birçok nişastalı sebzeye kıyasla daha düşük miktarda potasyum içerir ve aynı zamanda:

• lif;

• C vitamini;

• folat

sağlar.

Buharda pişirebilir, fırınlayabilir, çorbalara ekleyebilir veya daha yüksek nişasta içeren bazı garnitürlerin yerine püre haline getirebilirsiniz.

Birçok kişi için başlangıçta yaklaşık yarım ila bir su bardağı pişmiş karnabahar makul bir porsiyon olabilir.

Porsiyon miktarı yine de önemlidir. Ancak karnabahar, yüksek tuz içeren işlenmiş garnitürlere fazla bağımlı kalmadan öğünün daha doyurucu olmasına yardımcı olabilir.

2. Yaban mersini

Yaban mersini lif ve antosiyanin adı verilen bitkisel bileşikler içerir. Bu bileşikler, kardiyovasküler ve metabolik sağlığı desteklemedeki olası rolleri açısından araştırılmaktadır.

Ayrıca küçük porsiyonlarda tüketilmesi kolaydır. Özellikle ilave şeker içermeyen doğal bir tatlı atıştırmalık istediğinizde pratik bir seçenek olabilir.

Yarım su bardağı taze veya dondurulmuş yaban mersini şu yiyeceklere eklenebilir:

• yulaf ezmesi;

• sade yoğurt;

• ilave şeker içermeyen gevrekler.

Yaban mersini kreatinini “temizlemez”. Ancak sıklıkla yüksek miktarda sodyum ve şeker içerebilen işlenmiş atıştırmalıkların yerine daha dengeli bir alternatif olabilir.

3. Kırmızı biber

Kırmızı biber; yiyeceklere renk, gevrek bir doku ve lezzet katarken nispeten orta düzeyde potasyum, fosfor ve sodyum içerir.

Bu nedenle yemeklerinin taze ve keyifli kalmasını isteyen kişiler için ilgi çekici bir seçenek olabilir.

Şu şekillerde tüketebilirsiniz:

• salatalarda çiğ olarak;

• yumurtayla birlikte hafifçe soteleyerek;

• pilavın içine ekleyerek;

• çorbalarda kullanarak.

Kırmızı biber, bir öğünün daha iştah açıcı hale gelmesine yardımcı olabilir. Bu, sanıldığından daha önemlidir; çünkü sağlıklı bir beslenme düzeninin sürdürülebilmesi, yemeklerin hâlâ lezzetli ve keyifli olmasına da bağlıdır.

4. Lahana

Lahana nispeten ekonomik, doyurucu ve büyük miktarlarda hazırlanması kolay bir sebzedir.

Şu şekillerde kullanabilirsiniz:

• rendeleyerek salata hazırlamak;

• çorbanın içinde yavaşça pişirmek;

• soğan ve sarımsakla birlikte sotelemek.

En önemli avantajlarından biri son derece pratiktir: Lahana, evde yemek hazırlamayı kolaylaştırır.

Evde daha sık yemek pişirmek, dolaylı olarak sodyum alımını azaltmaya yardımcı olabilir. Çünkü hazır yemekler ve restoran yemekleri, çoğu zaman fark ettiğimizden çok daha fazla tuz içerebilir.

5. Sarımsak

Sarımsak, fazla miktarda tuz eklemeden güçlü bir aroma ve lezzet kazandırmanın en pratik yollarından biridir.

Taze sarımsak veya ilave tuz içermeyen sarımsak tozu şu yiyeceklerin lezzetini artırabilir:

• sebzeler;

• tahıllar;

• yumurta;

• balık.

Sodyum alımını azaltmak, böbrek sağlığının yönetiminde önemli unsurlardan biridir. Çünkü yüksek tuz tüketimi bazı kişilerde kan basıncını ve sıvı dengesiyle ilgili sorunları olumsuz etkileyebilir.

Sarımsak, yemeklerin lezzetini korumaya yardımcı olarak daha düşük tuz içeren bir beslenme düzeninin uygulanmasını kolaylaştırabilir.

6. Soğan

Soğan pişirildiğinde yumuşar ve daha yoğun bir lezzet kazanır.

Soğan özellikle şu yemeklerde kullanılabilir:

• çorbalar;

• güveçler;

• yumurtalı yemekler;

• ev yapımı soslar.

Soğan, yemek pişirmenin daha ilk aşamasından itibaren lezzet oluşturmanıza yardımcı olur. Böylece tatsız kalan yemeği son aşamada düzeltmek için fazla tuz ekleme ihtiyacınız azalabilir.

Burada hatırlanması gereken önemli nokta, böbrek dostu bir beslenme düzeninin normal ve keyifli yemekler gibi hissettirdiğinde çok daha kolay sürdürülebilmesidir.

Bu nedenle soğan, böbrek sağlığını desteklemeye yönelik birçok pratik beslenme düzeninde sıkça kullanılan bir malzemedir.

7. Elma

Elma kolay taşınır, kolay bulunur ve doğal olarak tatlıdır.

Bütün olarak tüketildiğinde lifini korur. Bu açıdan elma suyu gibi içeceklerden farklıdır.

Bu özelliği, onu oldukça pratik ve doyurucu bir atıştırmalık haline getirebilir.

Orta boy bir elma çoğu zaman şu seçeneklerin yerine kullanılabilir:

• bisküvi;

• cips;

• diğer işlenmiş atıştırmalıklar.

Elbette potasyum, fosfor, kalori ve protein ihtiyacınız kişisel durumunuza göre değerlendirilmelidir. Doktorunuzun veya sağlık ekibinizin önerileri her zaman öncelikli olmalıdır.

8. Yumurta akı

Yumurta akı, birçok tam hayvansal protein kaynağına kıyasla daha düşük fosfor içeriğiyle protein sağlayabilir.

Yumurta akı şu şekilde kullanılabilir:

• omlet;

• çırpılmış yumurta;

• kahvaltılık dürüm;

• sebze kaseleri.

Bu, herkesin yumurta sarısından veya tam yumurtadan kaçınması gerektiği anlamına gelmez.

Her kişinin protein ihtiyacı farklıdır ve şu faktörlere bağlı olabilir:

• böbrek hastalığının evresi;

• kişinin diyaliz alıp almaması;

• yaş;

• beslenme durumu.

Bu nedenle en uygun beslenme düzeni, herkes için aynı olan tek bir kuraldan ziyade kişinin bireysel ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş olan beslenme şeklidir.

Kısa karşılaştırma tablosu

Aşağıdaki basit tablo, öğün planlamasına yardımcı olabilir. Genel bir rehber olarak kullanın; tıbbi bir beslenme reçetesi olarak değerlendirmeyin.

Yiyecek	Başlangıç porsiyonu	Neden yararlı olabilir?	Basit tüketim şekli
Karnabahar	1/2–1 su bardağı pişmiş	Görece daha düşük potasyum içeren, çok yönlü bir sebzedir	Buharda, fırında veya püre halinde
Yaban mersini	1/2 su bardağı	İlave şeker olmadan porsiyonu kolay kontrol edilebilen bir meyvedir	Taze veya dondurulmuş
Kırmızı biber	1/2 su bardağı	Orta düzeyde mineral içeriğiyle lezzet ve doku katar	Çiğ veya sotelenmiş
Lahana	1/2 su bardağı pişmiş	Ekonomik ve doyurucudur	Çorba, salata veya sote
Sarımsak	1–2 diş	Tuz ihtiyacını azaltmaya yardımcı olacak şekilde lezzet sağlar	Sebze veya yağ ile karıştırılarak
Soğan	1/2 su bardağı	Yiyeceklere doğal lezzet kazandırır	Yumuşayana kadar pişirilerek
Elma	1 orta boy	Taşınması kolay, bütün bir meyve olarak pratik bir atıştırmalıktır	Taze
Yumurta akı	2–3 adet	Daha düşük fosfor içeriğiyle protein sağlayabilir	Omlet veya çırpılmış yumurta

Sodyum, potasyum ve protein hakkında önemli bilgiler

Sodyum, günlük beslenmede dikkat edilmesi gereken en önemli unsurlardan biri olabilir.

Hazır yemekler, işlenmiş etler, konserve çorbalar ve restoran yemekleri, bazı böbrek dostu beslenme planlarında önerilen miktarların çok üzerinde sodyum alınmasına neden olabilir.

Çeşitli araştırmalar, yüksek sodyum tüketimi ile daha yüksek kan basıncı arasında tutarlı bir ilişki bulunduğunu göstermektedir.

Kan basıncını kontrol altında tutmak, böbrek fonksiyonlarının korunmasına yardımcı olabilecek önemli adımlardan biridir.

Buna karşılık potasyum ihtiyacı kişinin durumuna göre daha fazla uyarlanmalıdır.

Böbrek hastalığı olan bazı kişilerin potasyumu sınırlaması gerekebilirken, bazı kişilerde böyle bir kısıtlama gerekli olmayabilir.

Bu nedenle lahana veya karnabahar gibi yiyecekler bir kişi için uygun olabilirken, başka bir kişi için porsiyonlarının dikkatle ayarlanması gerekebilir.

Protein ise ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Çok az protein tüketmek vücudun zayıflamasına yol açabilirken, aşırı protein tüketimi böbreklerin işlemesi gereken atık maddelerin miktarını artırabilir.

Bu nedenle yumurta akı bazı kişiler için yararlı olabilir. Ancak uygun miktar; böbrek hastalığının evresine, uygulanan tedaviye ve kişinin beslenme durumuna bağlıdır.

Sıklıkla gözden kaçan başka bir nokta da işlenmiş gıdalardaki fosfat katkı maddeleridir. Bunlar, bazı durumlarda doğal olarak yiyeceklerde bulunan fosfordan daha önemli bir fosfor kaynağı olabilir.

Gıda etiketlerini okumak ve içerik listesinde “phos” ile başlayan maddelere dikkat etmek küçük ama yararlı bir alışkanlık olabilir.

Bugün akşam başlayabileceğiniz basit 7 günlük yöntem

Böbrek sağlığını daha fazla destekleyecek şekilde beslenmeye başlamak için bir “detoks” programına, çok sayıda takviyeye veya son derece karmaşık bir beslenme düzenine ihtiyacınız yoktur.

Bir hafta boyunca tutarlı şekilde uygulanan birkaç basit alışkanlık bile günlük rutininizde fark yaratabilir.

Küçük başlayın, istikrarlı olun ve tabağınızdaki yiyeceklerin size yardımcı olmasına izin verin.

İşte pratik bir yaklaşım:

1. Tabağınızın yaklaşık yarısını, hedeflediğiniz potasyum alımına uygun sebzelerle doldurun. Karnabahar, lahana, biber ve soğan birçok kişi için uygun seçenekler olabilir.

2. Önceden belirlenmiş porsiyonda protein ekleyin. Beslenme planınıza uygunsa yumurta akı bir seçenek olabilir.

3. Basit bir meyve tercih edin. Bir elma veya yarım su bardağı yaban mersini, birçok kişi için yeterli bir atıştırmalık olabilir.

4. Paketli ve yüksek tuz içeren çeşniler yerine sarımsak, soğan, limon, karabiber ve çeşitli baharatlarla lezzet katın.

5. Mümkün olduğunca daha fazla evde yemek pişirin. Ev yapımı çorbalar ve sebze sote yemekleri, endüstriyel hazır yiyeceklere veya paket servislere kıyasla genellikle daha az sodyum içerebilir.

6. Sıvı tüketimi konusunda doktorunuzun önerilerine uyun. Çok daha fazla su içmek herkes için geçerli bir çözüm değildir ve sıvı kısıtlaması gereken kişiler için zararlı olabilir.

7. Konserve, dondurulmuş veya paketlenmiş ürünleri satın alırken etiketleri kontrol edin. Mümkün olduğunda ilave tuz içermeyen ürünleri tercih edin.

Bir başka pratik öneri de bu basit alışveriş listesini buzdolabınızda bulundurmaktır.

Karnabahar, lahana, biber, soğan, sarımsak, elma, yaban mersini ve yumurta akı; bir sonraki öğünlerinizi hazırlamayı çok daha kolay hale getirmek için yeterli bir başlangıç listesi olabilir.

Bu yiyecekler neleri yapamaz?

Bu yiyecekler kreatinin düzeyini bir gecede düşüremez.

Ayrıca şunların yerini tutamaz:

• ilaçlar;

• diyaliz;

• kişiye özel olarak hazırlanmış böbrek hastalığı beslenme planı.

Bu yiyecekler, günlük beslenmede aşırı miktarda sodyum ve işlenmiş gıda tüketimini de telafi edemez.

Kreatinin düzeyiniz yükselmişse veya aşağıdaki belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız:

• şiddetli şişlik;

• nefes darlığı;

• idrar miktarında belirgin azalma;

• aniden ortaya çıkan bilinç bulanıklığı;

derhal doktorunuzla veya sağlık ekibinizle iletişime geçin.

Beslenme böbrek sağlığını destekleyebilir, ancak uyarıcı belirtiler ortaya çıktığında tıbbi tedavinin yerini alamaz.

Bugünden itibaren uygulanabilecek pratik öneriler

Hemen başlamak istiyorsanız, bunu mümkün olduğunca basit tutun.

Bugün yalnızca bir öğününüzü seçin ve üç değişiklik yapın.

İlk olarak, işlenmiş bir garnitürü karnabahar veya lahana ile değiştirin.

İkinci olarak, daha fazla tuz eklemek yerine yemeğinize lezzet vermek için sarımsak ve soğan kullanın.

Üçüncü olarak, işlenmiş bir atıştırmalık yerine elma veya yaban mersini tercih edin.

Bu küçük değişiklikler önemsiz gibi görünebilir. Ancak beslenme alışkanlıkları üzerine yapılan araştırmalar, daha düşük sodyum içeren ve daha fazla bütün gıdaya dayanan seçimlerin tekrar tekrar yapılmasının, birkaç kez “mükemmel” beslenmeye çalışmaktan daha sürdürülebilir olabileceğini göstermektedir.

Amaç mükemmellik değildir.

Amaç, uzun vadede gerçekten sürdürebileceğiniz bir beslenme düzeni oluşturmaktır.

Sıkça sorulan sorular

Bu yiyecekler tek başına kreatinin düzeyini düşürebilir mi?

Hayır.

Kreatinin düzeyi, böbreklerin filtreleme kapasitesinin yanı sıra çeşitli başka faktörlerden de etkilenir.

Dengeli bir beslenme düzeni böbrek ve kalp sağlığını destekleyebilir. Ancak tek bir yiyecek, laboratuvar sonucunu kendi başına “sıfırlayamaz”.

Potasyum düzeyim zaten yüksekse bu yiyecekler uygun olur mu?

Bu durum test sonuçlarınıza ve tedavi planınıza bağlıdır.

Karnabahar, lahana, biber, elma ve yaban mersini; muz veya patates gibi bazı yiyeceklere kıyasla beslenme planına daha kolay dahil edilebilir. Ancak sizin için uygun porsiyonların belirlenmesine böbrek hastalıkları konusunda deneyimli bir diyetisyenin yardımcı olması en doğru yaklaşım olacaktır.

Böbrek sorunu olan herkes sadece yumurta akı mı tüketmeli?

Hayır.

Protein ihtiyacı kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir.

Yumurta akı bazı kişiler için yararlı olabilirken, başka kişiler önerilen beslenme düzenine uygun miktarlarda tam yumurta, balık veya bitkisel proteinleri de tüketebilir.

Sonuç

Böbrek fonksiyonları etkilenmiş kişilerde genellikle aşırı kısıtlamalar ve korkuya dayalı beslenme yerine, düzenli, daha düşük sodyum içeren ve kişinin durumuna göre uyarlanmış bir beslenme düzeni daha anlamlı bir yaklaşım olabilir.

Bu günlük yiyecekler, cezalandırıcı bir “tıbbi diyet” gibi hissettirmeden, gerçek ve tanıdık yemeklerden oluşan basit bir alışveriş listesi oluşturmanıza yardımcı olabilir.

Bu yiyecekleri lezzet katmak, porsiyonları makul şekilde kontrol etmek ve evde yemek hazırlamayı daha kolay hale getirmek için kullanabilirsiniz.

Ardından beslenme düzeninizi doktorunuz veya bir diyetisyenle görüşerek laboratuvar sonuçlarınıza ve gerçek sağlık ihtiyaçlarınıza göre kişiselleştirin.

Uyarı: Bu makale yalnızca genel eğitim amacıyla hazırlanmıştır ve tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi planı değildir. Böbrek hastalığı olan kişilerin beslenme düzeni bireysel olarak belirlenmelidir. Özellikle kronik böbrek hastalığınız varsa, reçeteli ilaç kullanıyorsanız veya diyaliz tedavisi görüyorsanız, beslenmenizde büyük değişiklikler yapmadan önce doktorunuza veya böbrek hastalıkları konusunda yetkin bir diyetisyene danışın.